คุณเป็นพ่อแม่สไตล์ไหน? เช็คเลย!

รูปแบบการเลี้ยงดูเด็กของพ่อแม่มีความเชื่อมโยงของบุคลิก พฤติกรรม อารมณ์ ของเด็กอย่างมาก นักจิตวิทยา Diana Baumrind ได้ศึกษาเกี่ยวกับสไตล์การเลี้ยงดูของพ่อแม่ของเด็กเล็กกว่า 100 คน โดยดูที่การจัดการด้านวินัย ความอบอุ่น รูปแบบการสื่อสาร และความคาดหวังของพ่อแม่

 

จากมิติเหล่านี้ Baumrind สรุปออกมาว่าสไตล์การเลี้ยงดูลูกแบ่งได้เป็น 3 แบบใหญ่ๆ มีการวิจัยต่อในภายหลังโดย Maccoby และ Martin และได้เพิ่มรูปแบบการเลี้ยงลูกแบบที่ 4 และในปัจจุบัน มีผู้นำเสนอรูปแบบการเลี้ยงดูแบบที่ 5 เพิ่มเข้ามาด้วย

การเลี้ยงดูแบบเผด็จการ (Authoritarian Parenting)

พ่อแม่เผด็จมักคาดหวังให้บุตรหลานปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่เข้มงวด พ่อแม่คิดว่าตนเองรู้ดีที่สุดว่าลูกต้องการอะไรและอะไรเหมาะสมสำหรับลูก พ่อแม่มักเป็นผู้กำหนดว่าลูกจะเรียนอะไร เรียนที่ไหน อย่างไร มักใช้การลงโทษอย่างรุนแรง เช่น การดุด่า ตี โดยทั่วไปกฎจะเหล่านี้มาจากพ่อแม่ กฎคือกฎ ไม่มีการอธิบายเหตุผลและไม่สามารถต่อรองหรือยืดหยุ่นได้ เด็กที่ถูกเลี้ยงดูโดยพ่อแม่แบบเผด็จการมักเชื่อฟังและทำตามคำสั่งดีในช่วงแรก เมื่อเด็กค่อยๆ เติบโตขึ้น เด็กเริ่มรู้สึกหลงทาง หาตัวตนไม่เจอ เด็กมักพยายามดิ้นรนเพื่อตัดสินใจด้วยตนเอง ความภูมิใจในตนเองต่ำ มักโกหกเพื่อไม่ให้พ่อแม่ผิดหวังหรือถูกลงโทษ บางครั้งเด็กเติบโตเป็นผู้ใหญ่มีหน้าที่การงานมั่นคงแต่มักไม่มีความสุข

 

การเลี้ยงดูแบบประชาธิปไตย (Authoritative Parenting)

พ่อแม่สไตล์นี้มีความคาดหวังสูง แต่ก็มอบความอบอุ่นและสนับสนุนลูกสูง พ่อแม่มีกฎชัดเจนและบังคับใช้กฎเหล่านั้นสม่ำเสมอ แต่ก็เต็มใจรับฟังความคิดเห็นของลูก พ่อแม่สามารถอธิบายได้ว่าทำไมจึงมีกฎดังกล่าว และถ้าลูกมีเหตุผลที่จะแก้ไขกฎเหล่านั้น โดยที่พ่อแม่ยังได้สิ่งที่ต้องการ พ่อแม่ก็พร้อมจะยืดหยุ่นและเปลี่ยนแปลงกฎ พ่อแม่ไม่ใช้การลงโทษที่รุนแรง แต่ใช้การพูดคุย ให้ผลของการกระทำที่เหมาะสม เด็กมีอิสระในขอบเขต จึงส่งผลให้เด็กที่มีพ่อแม่สไตล์นี้สามารถควบคุมตนเองได้ดี รู้ว่าตนเองต้องการอะไร และเป็นผู้ใหญ่ที่มีความสุข 

 

การเลี้ยงดูแบบตามใจ (Permissive Parenting)

พ่อแม่สไตล์มีความคาดหวังและความต้องการจากลูกต่ำ แต่อบอุ่นเอาใจใส่ พ่อแม่อาจมีกฎหรือไม่มีกฎ แต่กฎเหล่านั้นมักไ่ม่ได้บังคับใช้ เพราะพ่อแม่หลีกเลี่ยงความขัดแย้งกับลูก พ่อแม่อาจนิยามว่าตนเองเหมือนเพื่อนของลูก ทำให้ลูกขาดกรอบ ขาดความสม่ำเสมอในระเบียบวินัย เด็กที่โดนเลี้ยงดูแบบไม่มีกรอบ ภายนอกมักดูมีความสุขสดใส แต่ภายในวิตกกังวล เพราะเด็กเห็นว่าพ่อแม่เป็นเพื่อนที่ไม่เคยชี้แนะและห้ามปราบอะไร เวลาเด็กมีปัญหา เด็กจึงรู้สึกว่าไม่มีที่พึ่งพา รู้สึกว่าไม่สามารถขอคำแนะนำจากพ่อแม่ได้ เด็กเลยต้องคิดเองคนเดียว เด็กที่มีพ่อแม่สไตล์นี้มักมีปัญหาเกี่ยวกับการควบคุมตนเอง มีแนวโน้มที่จะวิตกกังวลและซึมเศร้ามากกว่า มีปัญหาในการเข้าสังคม และจัดการปัญหาในชีวิตประจำวันด้วยตนเองได้ยาก

 

การเลี้ยงดูแบบละเลย (Uninvolved/Neglectful Parenting)

พ่อแม่สไตล์มีไม่คาดหวังและไม่ให้ความอบอุ่น ไม่มีส่วนร่วมหรือละเลย พ่อแม่ที่ต้องทำงานหนัก หรือประสบปัญหาทางสุขภาพจิตมักเลี้ยงดูแลละลเลย พ่อแม่อาจสนองความต้องการพื้นฐานของเด็ก เช่น ให้ที่พัก ให้อาหาร แต่ไม่มีการสื่อสารหรือปฏิสัมพันธ์เชิงบวกกับเด็กมากนัก พ่อแม่เหล่านี้อาจไม่ค่อยรู้เรื่องชีวิตของลูกและอาจดูเหมือนไม่แยแสหรือไม่ตอบสนอง การวิจัยชี้ให้เห็นว่าเด็กที่มีพ่อแม่ประเภทนี้ มักมีความท้าทายที่โรงเรียน อาการซึมเศร้า ความสัมพันธ์ทางสังคมที่ไม่ดี ปัญหาในการควบคุมอารมณ์ และความวิตกกังวล

การเลี้ยงดูแบบมากเกินไป  (Over-Involved  Parenting/Helicopter Parent) 

ระยะหลังนี้ มีการเลี้ยงดูเพิ่มขึ้นมาอีกแบบ เนื่องจากภาวะที่พ่อแม่มักมีลูกจำนวนน้อย ทำให้พ่อแม่ทุ่มเทกับการเลี้ยงดูมากกว่าแต่ก่อน เกิดเป็นสไตล์การเลี้ยงดูแบบมากเกินไป บางครั้งจะได้ยินคำว่าพ่อแม่แบบเฮลิคอปเตอร์ คือ สไตล์การเลี้ยงดูที่พ่อแม่เข้ามาดูแลในทุกๆ เรื่อง โดยไม่ปล่อยให้ลูกได้ทำอะไรด้วยตนเองเลย มักติดตามเด็กไปทุกที่ ไม่ได้แก้ปัญหาเอง ไม่ได้เผชิญกับอารมณ์เชิงลบ ส่งผลให้เด็กขาดประสบการณ์ในการแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง ขาดทักษะการจัดการอารมณ์เมื่อเจอปัญหา และไม่ชอบแก้ไขปัญหา ล้มเลิกเมื่อเจอปัญหายากๆได้ง่าย